Stopa cukrzycowa – kiedy pilnie do podologa, a kiedy do lekarza?

Osoba z cukrzycą słyszy od lekarza, że ma „dbać o stopy”. Tylko co to znaczy w praktyce? Kiedy wystarczy regularny pedicure podologiczny, kiedy trzeba zadzwonić do podologa jeszcze w tym tygodniu, a kiedy nie wolno czekać ani dnia i trzeba jechać do lekarza? W tym artykule porządkujemy objawy według pilności – tak, żeby łatwiej było podjąć dobrą decyzję.

Nie jest to tekst o codziennej pielęgnacji (o niej piszemy w osobnym artykule o pielęgnacji stóp diabetyków). Tu skupiamy się na sygnałach ostrzegawczych.

Dlaczego u diabetyka liczy się czas?

Cukrzyca z biegiem lat uszkadza nerwy obwodowe (neuropatia) i naczynia krwionośne. Skutki są dwa i oba działają na niekorzyść stopy:

• gorsze czucie – uwierający but, kamyk w skarpecie albo wrastający paznokieć nie bolą tak, jak powinny, więc problem rozwija się po cichu,
• gorsze gojenie – słabsze ukrwienie i podwyższony poziom glukozy sprawiają, że nawet małe skaleczenie goi się wolniej i łatwiej ulega zakażeniu.

Dlatego u osoby z cukrzycą drobiazg, który u zdrowej osoby zniknąłby sam w kilka dni, może w ciągu tygodnia przerodzić się w owrzodzenie. Zespół stopy cukrzycowej rzadko zaczyna się od czegoś spektakularnego – najczęściej od niewielkiego odcisku, pęknięcia pięty albo otarcia.

Objawy, które wymagają pilnej pomocy lekarza

Z poniższymi objawami nie należy czekać na termin u podologa. Trzeba jak najszybciej skontaktować się z lekarzem prowadzącym, poradnią stopy cukrzycowej, a poza godzinami ich pracy – z nocną i świąteczną opieką lub SOR:

• rana lub owrzodzenie, z którego sączy się ropa albo wydzielina o nieprzyjemnym zapachu,
• zaczerwienienie, obrzęk i ocieplenie stopy, szczególnie jeśli rozszerzają się w ciągu godzin,
• gorączka, dreszcze lub nagłe, trudne do opanowania wahania cukru, którym towarzyszy zmiana na stopie,
• zaczernienie lub sinienie palca czy fragmentu skóry,
• stopa nagle obrzęknięta, gorąca i zmieniająca kształt – nawet bez rany i bez bólu (może to być ostra neuroartropatia Charcota),
• nagły ból, bladość i chłód stopy.

To są sytuacje, w których potrzebna jest diagnostyka i leczenie lekarskie – często antybiotyk, badania obrazowe, czasem odciążenie lub leczenie szpitalne. Podolog nie zastąpi tu lekarza. Wróci do opieki nad stopą, kiedy stan ostry zostanie opanowany.

Kiedy zadzwonić do podologa jeszcze w tym tygodniu

Są też zmiany, które nie są stanem nagłym, ale nie powinny czekać do „kiedyś”. To typowe sytuacje, w których podolog pomaga najbardziej, bo usuwa problem, zanim zrobi się z niego rana:

• modzel lub odcisk, zwłaszcza pod głowami kości śródstopia lub na palcach – pod grubym zrogowaceniem może dojść do krwawego wylewu i uszkodzenia skóry,
• ciemna plamka w modzelu – to często znak, że pod zrogowaceniem jest wylew krwawy; wymaga szybkiego opracowania,
• wrastający paznokieć z zaczerwienieniem wału, ale bez ropy i bez obrzęku całego palca,
• pęknięcia pięt, szczególnie głębokie lub krwawiące,
• pogrubione, zmienione paznokcie, które uciskają w bucie lub których nie da się już bezpiecznie obciąć,
• maceracja i pękanie skóry między palcami.

W gabinecie bezpiecznie usuwamy zrogowacenia i odciski, opracowujemy paznokcie, zajmujemy się wrastaniem metodami zachowawczymi. Więcej o tym, jak wygląda taka wizyta, przeczytasz na stronie o opiece podologicznej nad stopą cukrzycową.

Czego nie robić, czekając na wizytę

Wiele powikłań u diabetyków zaczyna się od dobrych chęci i domowych prób „naprawienia” problemu. Do czasu wizyty:

• nie wycinaj odcisków ani wrastającego rogu paznokcia nożyczkami czy cążkami,
• nie stosuj plastrów i płynów na odciski z kwasami – mogą wywołać oparzenie chemiczne skóry, którego nie poczujesz,
• nie mocz długo stóp w gorącej wodzie i nie grzej ich termoforem – przy zaburzonym czuciu łatwo o oparzenie,
• nie przekłuwaj pęcherzy,
• nie zaklejaj rany szczelnie plastrem na kilka dni bez oglądania jej.

Możesz natomiast odciążyć bolesne miejsce, nosić miękkie, przestronne obuwie, codziennie oglądać stopę i zapisać, kiedy zmiana się pojawiła i jak się zmienia. Taka informacja bardzo pomaga na wizycie.

Jak codziennie sprawdzać stopy – 2 minuty, które robią różnicę

Większość groźnych zmian da się wychwycić wcześnie, jeśli oglądasz stopy codziennie. Najlepiej wieczorem, po zdjęciu butów i skarpet:

1. Obejrzyj grzbiet stopy, palce i paznokcie.
2. Obejrzyj podeszwy – jeśli trudno Ci się schylić, użyj lusterka albo poproś bliską osobę o pomoc.
3. Rozsuń palce i sprawdź skórę między nimi.
4. Porównaj obie stopy – czy któraś nie jest cieplejsza, bardziej czerwona lub obrzęknięta?
5. Zajrzyj do butów i przesuń dłonią po wnętrzu – szukaj kamyków, szwów, zagnieceń wkładki.

Jeśli coś się zmieniło w porównaniu z poprzednim dniem, nie czekaj, aż „samo przejdzie”.

Czy czucie w stopach się zmienia? Sygnały neuropatii

Neuropatia cukrzycowa rozwija się powoli i często długo nie daje wyraźnych objawów. Warto zwrócić uwagę na:

• mrowienie, drętwienie lub uczucie „chodzenia po watie”,
• pieczenie stóp, nasilające się zwłaszcza w nocy,
• gorsze wyczuwanie temperatury wody – kąpiel wydaje się letnia, choć jest gorąca,
• to, że nie czujesz kamyka w bucie albo zagiętej wkładki,
• bardzo suchą skórę stóp, która mimo kremów łatwo pęka.

Jeśli zauważasz takie objawy, powiedz o nich lekarzowi prowadzącemu – badanie czucia na stopach to prosty test, który powinien być wykonywany regularnie u każdej osoby z cukrzycą. Podolog podczas wizyty również zwraca uwagę na stan skóry, ucisk i miejsca narażone na uszkodzenia, ale diagnozę neuropatii stawia lekarz.

Buty i skarpety a ryzyko ran

Duża część owrzodzeń u diabetyków zaczyna się od ucisku obuwia. Dlatego wybór butów to nie kwestia wygody, tylko profilaktyki:

• but powinien mieć szeroki, wysoki przód i nie uciskać palców,
• wnętrze bez grubych szwów i twardych przeszyć,
• regulacja (sznurowanie lub rzepy), żeby dopasować but do stopy, która wieczorem puchnie,
• nowe buty rozchodzone stopniowo – najpierw godzina, potem dłużej, z oglądaniem stóp po zdjęciu,
• skarpety bez uciskających ściągaczy, jasne – na jasnej skarpecie łatwiej zauważyć ślad krwi czy wydzieliny.

Przy deformacjach stopy lub po przebytym owrzodzeniu lekarz może zalecić obuwie lub wkładki specjalistyczne. Warto o to zapytać w poradni diabetologicznej.

Jak często chodzić do podologa profilaktycznie?

Osobom z cukrzycą zwykle zalecamy wizytę co 4–6 tygodni. Przy dużej skłonności do zrogowaceń, pogrubionych paznokciach albo po przebytym owrzodzeniu odstępy bywają krótsze – ustalamy je indywidualnie. Regularne wizyty mają jeden cel: usunąć problem, zanim skóra zdąży się uszkodzić.

Na wizytę warto zabrać listę przyjmowanych leków, ostatni wynik hemoglobiny glikowanej (jeśli go masz) i buty, w których chodzisz na co dzień. Obuwie bardzo często tłumaczy, skąd biorą się odciski i otarcia. Jeśli to Twoja pierwsza wizyta, przeczytaj też, jak przygotować się do pierwszej wizyty u podologa.

Kiedy do podologa, a kiedy do lekarza – podsumowanie

• Natychmiast do lekarza / SOR: ropa, szerzące się zaczerwienienie, gorączka, zaczernienie palca, nagły obrzęk i ocieplenie stopy, nagły ból i chłód stopy.
• Do podologa w ciągu kilku dni: odciski i modzele, ciemna plamka pod zrogowaceniem, wrastający paznokieć bez cech zakażenia, pęknięcia pięt, pogrubione paznokcie.
• Do podologa regularnie: profilaktycznie co 4–6 tygodni, nawet jeśli nic nie boli.

Pamiętaj, że brak bólu u diabetyka nie oznacza, że wszystko jest w porządku – często oznacza tylko, że stopa gorzej czuje.

Najczęstsze pytania

Czy przy cukrzycy mogę sam usunąć odcisk?

Nie zalecamy tego. Nawet ostrożne ścinanie odcisku może skończyć się skaleczeniem, którego przy osłabionym czuciu nie zauważysz. Odciski i modzele u diabetyka powinien opracowywać podolog.

Czy podolog leczy owrzodzenia stopy cukrzycowej?

Leczenie owrzodzeń prowadzi lekarz, najlepiej w poradni stopy cukrzycowej. Rolą podologa jest profilaktyka: usuwanie zrogowaceń, opieka nad paznokciami i skórą, wychwytywanie zmian, zanim powstanie rana.

Opieka nad stopą cukrzycową w Jaworzu

W gabinecie Zdrowe Stopy w Jaworzu prowadzimy regularną opiekę podologiczną nad osobami z cukrzycą – także pacjentami z Bielska-Białej i okolicznych miejscowości. Jeśli zauważysz u siebie którąś ze zmian z listy „do podologa”, zadzwoń i umów wizytę. Informacje o dojeździe znajdziesz na stronie dla pacjentów z Bielska-Białej.